O MELGA colabora con REEFNAT, unha nova experiencia educativa na natureza

Hai escasos días, despois dunha visita guiada cos seus alumnos de Educación Infantil (Rama Educación Física) ao Museo Etnolúdico de Galicia (MELGA), de Raúl Fraguela, Lara Varela e Miriam Carretero, profesores-doutores da Facultade de Ciencia da Educación (Universidade da Coruña), exalumnos do noso director e membros fundadores da REEFNAT (Rede Estatal de Educación Física na Natureza), tiveron a ocasión de propoñerlle ao seu antigo profesor, que sería unha ocasión única que puidese colaborar, neste mes de marzo e abril (31/03 ao 05/04) do 2026, nas «Xornadas Nómadas» deste ano, xa que Galicia (A Coruña), era a anfitrioa deste magno acontecemento académico nacional e cuxa organización e planificación corrían aos seus cargos. Meu dito, meu feito! Unha nova experiencia!

Como dixemos en liñas anteriores, a REEFNAT é a Rede Estatal de Educación Física na Natureza, nacida no ano 2016, cuxa misión é realizar Seminarios, Xornadas e Congresos por todas as Comunidades Autónomas españolas e así estar en contacto permanente, con todos aqueles profesionais que traballan coa educación física na natureza. A REEFNAT traballa estreitamente co CENEAM (Centro Nacional de Educación Ambiental) do Ministerio para a Transición Ecolóxica.

Unha das actividades máis novas da rede estatal, é a actividade denominada «XORNADAS NÓMADAS», que nace no ano 2023. A súa función iniciativa foi deseñada para encontros itinerantes e descentralizados para profesionais da educación física, nos niveis educativos desde Infantil, primaria, ESO e Bacharelato, Formación Profesional, Facultades de Ciencias da Educación e Facultades de Ciencias da Educación Física e o Deporte. O seu obxectivo é o intercambio de experiencias e o desenvolvemento de formación especializada en contacto directo coa contorna natural de diferentes provincias españolas. A súa filosofía baséase nun formato dinámico que percorre diversas localizacións para levar a formación fóra dos centros convencionais. A traxectoria, desde o seu inicio ininterrompido desde o 2023, as sesións pasaron polas provincias de Huelva – Sierra de Aracena (2023), Huelva – Picos de Aroche (2024) e Tarragona – Baixo Penedés (2025). Dentro das súas actividades, adoitan incluír etapas de sendeirismo, visitas a centros educativos que traballan no medio natural e espazos de reflexión docente.

O lugar elixido para estas «Xornadas Nómadas» do presente ano 2026, na súa cuarta edición, foi un marco e contorna privilexiado, o Monumento Natural da Costa de Dexo-Serantes (Oleiros – A Coruña), na reserva da Biosfera, unha paraxe incriblemente fermosa e paradisíaco rodeado de praia e bosque. E o desenvolvemento das sesións leváronse a cabo na ESCOLA BOSQUE AMADAHI. ESCOLA CREATIVA. EDUCACIÓN CREATIVA PARA A INFANCIA NA NATUREZA, así reza o seu logotipo de presentación.

O nome de AMADAHI provén das raíces do idioma nativo americano cherokee e significa «AUGA DO BOSQUE». Amadahi é unha escola inmersa na Natureza, pero tamén, unha escola de Vida, porque sente e vive todo o que nos ofrece a nosa contorna. É un proxecto educativo innovador, que ofrece un espazo de aprendizaxe na natureza e un espazo de xogo libre na natureza para nenos e nenas de 3 a 6 anos de idade. Este reto tan novo e adiantado entre os sistemas educativos que existen hoxe en día, xorde da man da súa «alma mater» Paz Gonçalves, dinamizadora, directora, comunicadora e mestra fundadora, con máis de 20 anos ás súas costas de experiencia no mundo da educación.

Primordialmente é unha escola que promove a aprendizaxe a través do movemento, o xogo e o contacto coa contorna, fomentando unha comprensión holística e respectuosa da natureza, mediante unha pedagoxía centrada no xogo libre, o ritmo natural e o respecto e que integra o currículo de xeito competencial, fortalecendo a conexión coa natureza tanto dentro como fóra da aula. O xogo libre e espontáneo é base primordial da aprendizaxe.

Se do xogo en xeral trátase, o noso director, pódenos transmitir moitos coñecementos sobre eles, pero neste caso a nosa achega ás Xornadas Nómadas, estivo dedicada ao «Xogo Tradicional de Galicia», xa que por tal motivo fomos invitados, sendo por iso moi afagador e satisfactorio. Como sempre, o MELGA achegou o material dos 15 xogos máis representativos galegos, para desfrute de todos os participantes foráneos e da nosa terra galega.

Onte, día festivo do Venres Santo (03 de abril-26), despois dunha mañá intensa, recibindo e atendendo visitantes para coñecer (por libre) as nosas instalacións museísticas en Ponteceso, pola tarde, sobre ás 16:00 h., deu inicio a sesión lúdica no campo-parque da escola, habilitado para o desenvolvemento dos xogos en familia, rematando a sesión máis aló das 20:00 h. Unha xornada lúdica ao completo!

Cun día espléndido para desenvolver actividades ao aire libre (como corresponde nos xogos tradicionais), un extenso campo de xogos de herba e ao fondo os illotes da Marola de Mera, convocouse a todos os participantes para informarlles das regras dos xogos galegos seleccionados, así como a orientación para a práctica dos mesmos. Non faltaron o xogo da ra, o zoco, os buracos, as carreiras de mazorcas, o zurriagazo, o anel, o caiado, o corno, a pesca, o tiro da corda, os sacos, o pelele, etc… sendo todos eles en forma recreativa, aínda que non faltaron algúns «piques» durante a «competición oficiosa». O divertimento e a felicidade rendeu entre todos os asistentes. O número total de persoas asistentes á actividade foi dunha corentena de alberguistas (18 adultos e 12 nenos e mozos), que procedían das localidades españolas de Tarragona, Sevilla, Toledo, Ceuta, León, Palencia, Segovia, Huelva, Madrid e A Coruña.

Nos seis días de xornadas, cun horario de 8:30 h. ata ás 21:00 h., os asistentes non deixaron de realizar diferentes actividades como: Camiñadas por carreiros de Bastiagueiro, Santa Cruz, Dexo-Serantes e arredores, Bosque dos Veciños de Oleiros e Costa de Mera aos Faros; Visitas ao Castelo de Santa Cruz (CEIDA), Biblioteca Verde, Pazo de Lóngora, Aula do Mar, Escola da Natureza en Sada, Roteiro dos Muíños en Cabana de Bergantiños, Castro de Borneiro e Dolmen de Dombate; todos os días comidas no campo, charlas compartidas e diversos talleres. Como tarefas específicas desenvolvéronse dúas: unha no mar en Sada con piragüismo e outra «in situ» con xogos tradicionais co MELGA. Curiosamente no programa da edición das xornadas nómadas, tiña como título esta sección como: «Venres, 3 de abril. 16:00 h. Tarde (Sorpresa)».

Finalmente, hoxe sábado 04/04/26, en xornada de mañá e tarde, os participantes desprazáronse a Cabana de Bergantiños para ir coñecer o Castro e ao Dolmen, e aproveitando a circunstancia Ricardo Pérez e Verdes, tivo a consideración e o pracer en invitar a todos os compoñentes das xornadas, a realizar unha parada obrigada (visita de cortesía) para coñecer o MELGA, cuestión que agradeceron enormemente, tanto profesores como participantes, xa que ningún deles nos coñecía.

Ao cabo da actividade, a presidenta da REEFNAT de España Lupe Domínguez, fixo entrega a Ricardo Pérez dun libro de «Memoria das actividades da Rede» e dedicado por todos os profesionais compoñentes das xornadas. O noso director fixo o propio con todos os participantes obsequiándolles con folletos publicitarios do MELGA e a Fundación, como tamén guía-catálogo do Concello de Ponteceso.

Como presidente e en nome de todos os membros da Fundación Ricardo Pérez e Verdes, desexo transmitir, que estamos altamente agradecidos á organización (Raúl, Lara e Miriam) pola deferencia en invitarnos a este acontecemento, pola súa excelente planificación deste evento, por ter a ocasión de coñecer aos membros deste innovador labor educativo (Paz), por establecer relacións con persoas da nosa profesión, etc… pero sobre todo, por deixarnos mostrar a todas estas xentes doutros recunchos de España, para que puidesen coñecer un lugar na vila coruñesa de Ponteceso – A Coruña (España), onde existe un «templo» da vida lúdica.

Unha experiencia educativa inesquecible!